Van zero knowledge naar infinite trust

Bijdrage van Peter

Op 17 februari 1987 bracht The New York Times een nog jonge cryptografische doorbraak naar een breed publiek. Journalist James Gleick, later bekend van het boek Chaos, schreef over wiskundigen en cryptografen die iets hadden bedacht dat onmogelijk klonk: een manier om te bewijzen dat je een geheim kent, zonder dat geheim prijs te geven.

Gleick maakte het idee concreet met voorbeelden uit het dagelijks leven. De creditcardgegevens die bij een winkelier achterblijven, een wachtwoord dat iemand kan afkijken, of een paspoort dat je bij een hotelbalie uit handen geeft. In al die gevallen vraagt identificatie om vertrouwen in de tegenpartij. Zero-knowledge proofs draaiden dat om en beloofden een uitweg.

Voor de gemiddelde krantenlezer was dat in 1987 waarschijnlijk nog behoorlijk esoterisch. Maar voor cryptografen was het een fundamentele verschuiving. Een bewijs hoefde niet langer een statisch document te zijn, zoals in de wiskunde gebruikelijk was. Het kon ook een interactief spel zijn tussen een bewijsvoerder en een verificator: de één stelt vragen, de ander antwoordt, en na genoeg rondes is de kans dat er wordt gelogen verwaarloosbaar klein.

De eerste generatie onderzoekers liet zien dat een bewijs niet alles hoeft prijs te geven. In de jaren daarna werd dat idee groter. Het ging niet meer alleen om de vraag of iemand een geheim kende, maar ook om de vraag of een berekening correct was uitgevoerd. Kun je een computer laten bewijzen dat hij zijn werk goed heeft gedaan, zonder dat iedereen dat werk opnieuw hoeft na te rekenen?

Daar komt Eli Ben-Sasson in beeld. Hij promoveerde bij Avi Wigderson, een van de vroege theoretici die hielpen om zero-knowledge proofs uit te bouwen tot een breed toepasbaar bewijsprincipe. Ben-Sasson werkte vervolgens jarenlang aan de wiskunde achter compacte, efficiënt te controleren bewijzen. De interesse daarin was beperkt en alles bleef enigszins abstract, tot... Ben-Sasson in 2013 op een bitcoinconferentie belandde.

In zijn nieuwe boek Zero Knowledge, Infinite Trust beschrijft hij dat moment als een kantelpunt. Ineens zag hij dat zijn theoretische werk een praktische bestemming had. Iedere gebruiker van bitcoin kon alles controleren en alle activiteit nalopen. Dat was de kracht van het systeem, maar ook de beperking, vond hij. Alle activiteit was zichtbaar, privacy was schaars, en als iedereen alles opnieuw moet narekenen, blijft schaalbaarheid een probleem.

Voor Ben-Sasson viel daarmee iets op zijn plek. Hij zag eindelijk een wereld waarin zero-knowledge proofs konden aarden. Een jaar later publiceerde hij als co-auteur de Zerocash-paper, de wetenschappelijke basis voor wat later Zcash (ZEC) zou worden. Daarin beschreef hij transacties op een publiek blockchainnetwerk, die niet onthullen wie betaalt, wie ontvangt en om hoeveel geld het gaat.

Na jaren van desinteresse is Zcash recent weer populair geworden onder beleggers. In een wereld waarin steeds meer financiële activiteit on-chain plaatsvindt, wordt transparantie voor sommigen een probleem in plaats van een deugd. Bitcoin is hard geld, maar ook traceerbaar geld. Zcash wordt in dat verhaal neergezet als de privacy-aanvulling daarop.

Niet toevallig is Grayscale een van de drijfveren achter dit narratief. De vermogensbeheerder diende afgelopen week een verzoek in bij de toezichthouder om een bestaand Zcash-fonds om te zetten naar een spot ETF. Barry Silbert, oprichter van moederbedrijf DCG, spreekt ondertussen over een nieuw “privacy era”. In Raoul Pal heeft hij een vriend die een groot publiek aan het verhaal blootstelt. Ook bekende namen als Arthur Hayes, Naval Ravikant, en Multicoin Capital fungeren als katalysator. Begin mei werd bekend dat het fonds een grote Zcash-positie heeft opgebouwd.

1/ Multicoin has built a significant position in $ZEC since February.

Zcash is a return to the cypherpunk ideals crypto was founded on.
— Tushar Jain (@tushar_jain) May 5, 2026

In een jaar tijd is de prijs van Zcash (ZEC) met meer dan 1000 procent gestegen. Voor Ben-Sasson zal het een welkom momentum zijn. Zijn boek gaat niet primair over een munt, maar over een veel groter idee: de Integrity Web. Een internet waarop systemen niet langer vragen om vertrouwen, maar cryptografisch bewijzen dat ze betrouwbaar zijn. Blockchains spelen in deze visie een centrale rol.

Crypto heeft de afgelopen jaren genoeg redenen gegeven voor scepsis. Fraude, memecoins, ponzi’s, lege decentralisatiebeloften. Ben-Sasson erkent ze, maar is er niet minder optimistisch van geworden. Misschien omdat hij als theoreticus gewend is aan ideeën die decennia nodig hebben voordat ze hun waarde tonen. De aandacht en het kapitaal dat nu op Zcash afkomt, werken daarbij wellicht als versneller.

Been in crypto long enough to know:
The best tech often looks irrelevant before it looks inevitable.

First it is too hard.
Then it is too early.
Then everyone explains why it was obvious.

Never bet against best tech and patient builders.
— Eli Ben-Sasson | Starknet.io (@EliBenSasson) May 26, 2026

Zo lijkt er een rechte lijn te lopen van Gleicks artikel uit 1987 naar de Zcash-hype van nu. Toen ging het om creditcards, wachtwoorden en paspoorten. Nu om blockchains, transacties en schaalbaarheid. De vraag bleef steeds dezelfde: hoeveel moet je onthullen om mee te mogen doen?