Wat is vermogen eigenlijk?

Vermogen is uitgestelde consumptie. Je kunt vandaag een reis maken of een kinderkamer inrichten, maar je kunt ook wachten tot het logischer is. Dat uitstellen is in beginsel iets goeds – het laat mensen nadenken over de toekomst en maakt ze verantwoordelijk. Hoeveel commentaar is er niet altijd op de consumptiemaatschappij en de focus op korte termijn? Lijkt ons goed om het uitstellen van consumptie niet te bestraffen. Dat moeten we in ons achterhoofd houden bij het nadenken over vermogensbelasting. [01:47]

Het plan

Het idee is om vermogensaanwas te belasten. Stel, je hebt beleggingen ter waarde van €1 miljoen. De prijs stijgt in één jaar met 10%, naar €1,1 miljoen. Over die €100.000 prijsstijging betaal je naar verwachting 36% belasting: €36.000. Een eerste probleem: het is niet ondenkbaar dat je die €36.000 niet liquide hebt. Je moet dan een stukje van je vermogen verkopen om de belasting te betalen. Bij aandelen in een niet-beursgenoteerd bedrijf, vastgoed, land, goud of een schilderij van Mondriaan is dat vrijwel onmogelijk. [02:51]

Vermogenswinst vs. vermogensaanwas

Voor een paar categorieën zijn uitzonderingen gemaakt: vastgoed en aandelen in startups. Daar hoef je niet elk jaar over af te rekenen, maar pas bij verkoop. Dat heet vermogenswinstbelasting – een alternatief dat in veel landen wordt gehanteerd. Interessant genoeg ziet een ruime meerderheid van de Tweede Kamer liever vermogenswinstbelasting voor het hele vermogen. Maar die komt er niet, omdat het overheidsinkomsten naar achteren schuift. Pieter Grinwis van de ChristenUnie suggereert dat vermogenswinstbelasting over 10, 20 of 30 jaar juist méér belasting zou kunnen opleveren. Maar daar is geen tijd voor om uit te zoeken, want de Belastingdienst zegt: als je niet voor 15 maart tekent, halen wij 2028 niet. We worden gegijzeld door de Belastingdienst. [04:09]

Death by a thousand cuts

Stel, je hebt 10.000 aandelen in een bedrijf van 1 miljoen stuks. Je bezit 1% van dat bedrijf, ter waarde van €1 miljoen bij een koers van €100. De koers stijgt jaarlijks met 8% – het gemiddelde van de S&P 500 over 80 jaar. Elk jaar moet je een stukje verkopen om de 36% belasting te betalen. Na 40 jaar is je vermogen gestegen van €1 miljoen naar €10 miljoen. Klinkt goed. Maar je bezit nog maar 0,45% van het bedrijf in plaats van 1%. Je eigendom is gehalveerd doordat je steeds een stukje moet verkopen. Dat dividenden worden belast, prima. Maar dat je structureel je eigendomsaandeel moet afbouwen om belasting te betalen – dat holt je eigendom systematisch uit. [09:17]

Het inflatie-probleem

De overheid voert bewust beleid om inflatie te veroorzaken. De ECB mikt op 2%, in de praktijk is het eerder 3%. Logischerwijs stijgt de prijs van beleggingen mee met die inflatie. En dan zegt de overheid: ha, de waarde van je vermogen is gestegen – betalen. Maar vermogensaanwas door inflatie is geen echte aanwas. De koopkracht van je vermogen stijgt pas als je de inflatie hebt verslagen. Vermogensaanwas zoals het in dit plan wordt gebruikt, is deels een eufemisme voor geldontwaarding. Het is Orwelliaans.

Een rekenvoorbeeld: bij 3% inflatie en 3% koerswinst kun je over 50 jaar nog steeds evenveel potten pindakaas kopen. Voeg je 36% belasting toe, dan kun je er nog maar 150.000 kopen in plaats van 250.000. Maar we sparen niet voor pindakaas – we sparen voor een huis. En huizenprijzen stijgen gemiddeld 6% per jaar. Met 8% rendement en 36% belasting over de aanwas kun je na 50 jaar nog maar 1,3 huis kopen in plaats van 2. Eigenlijk zou je alleen belasting moeten betalen over vermogenstoename bóven de inflatie. [13:14]

Praktische problemen

Administratief is dit plan een nachtmerrie. Elke trade moet je afrekenen. Zelfs als je koffie betaalt met dollar stablecoins of in perps handelt op Kraken. En het kan goed zijn dat je na een mooi jaar op veel winst staat, maar dat die winst is verdampt op het moment dat je de belasting moet betalen. Dat vereist ijzeren discipline om direct na afloop van het jaar te liquideren. Een moment van onachtzaamheid kan leiden tot faillissement door de belasting. De Raad van State noemt dit "een groot beroep op het doenvermogen van de burger." [21:02]

De arbitragemachine

Je komt al snel op het punt dat het gunstiger is om je vermogen van box 3 naar box 2 te verplaatsen. Een bv oprichten, je beleggingen inbrengen als kapitaal, en pas belasting betalen bij het realiseren of uitkeren van winst. Dit gaat een enorme arbitragemachine op gang brengen. Tienduizenden bv's, adviseurs, fiscalisten, notarissen – waar je nu al maanden moet wachten. Allemaal werk, allemaal kosten, voor een dom voorstel. De belastingadviseurs zeggen het, de Raad van State zegt het: dit is een slecht idee. [22:01]

Wat nu?

Er zijn alternatieven: geen vermogensbelasting en de belasting elders heffen, bijvoorbeeld bij consumptie. Of alleen gerealiseerd inkomen belasten – dividenden, rentes, huurinkomsten. Of een klassieke vermogensbelasting zoals voor 2001. Of vermogenswinstbelasting zoals veel andere landen hebben. Geen van deze opties is perfect, maar onze conclusie is helder: alles is beter dan het huidige voorstel, want dat scoort op alle facetten slecht.

Dus, beste regering: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Stop dit plan in de prullenbak en ontwerp iets wat deugt. Dan maar pas in 2029 of 2030. Dit plan wordt niemand gelukkig van. [23:14]