Nog een crisis. Natuurlijk. We scrollen erdoorheen alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Gezondheidscrisis, vertrouwenscrisis, wooncrisis, stikstofcrisis, klimaatcrisis, energiecrisis, asielcrisis – en nu domineert de geopolitieke spanning alles. Het houdt niet op. Maar wat als de eerlijkste reactie niet is "het kan wél", maar juist "het kan niet"?

De reflex

In politiek Nederland is de standaardreactie op elke crisis dezelfde: alles moet gered worden. Het klimaat, de asielzoeker, de zieke, de arme, de natuur. Niemand mag buiten de boot vallen. Niemand mag lijden. Het zijn mooie idealen, daar valt weinig op af te dingen. Maar ze zijn ook ongelofelijk duur. En daar begint het te wringen. [01:13]

Voorbeelden stapelen zich op

Neem het gasveld in Groningen. De mijnraad, TNO, de Gasunie – alle experts pleiten voor het aanhouden van een strategische reserve. Toch kiest Den Haag ervoor om de deur dicht te gooien, terwijl aan de andere kant van de wereld de LNG-installaties in Qatar in de fik staan. Duurder gas, complexer, en een afhankelijkheid die we hadden kunnen vermijden.

Of kijk naar ons wegennet. Het kabinet komt miljarden tekort en wil automobilisten laten meebetalen. Klinkt logisch, tot je naar de cijfers kijkt: de overheid haalt zo'n 20 miljard euro op aan verkeersbelastingen en geeft er 8 miljard aan uit. En Jesse Klaver die pleit voor meer overheid op de woningmarkt, terwijl diezelfde overheid een belangrijke oorzaak is van de huidige impasse. De voorbeelden stapelen zich op. [02:04]

De rekening

Nederland is een prachtig land. Dat voel je zodra je terugkomt van vakantie – we hebben het hier ontzettend goed voor elkaar. Maar die voorzieningen zijn duur. Duur om te behouden, en al helemaal om uit te breiden. De afgelopen jaren hebben we daar nog hele nieuwe ambities bovenop gelegd. De vraag "hoe gaan we dat betalen?" hoor je zelden echt terug. Er wordt omheen gepraat, of er komen cijfers op tafel die eerder uit een fantasy-boek lijken te komen dan uit een boekhoudpakket.

Nederland vergrijst. De lasten nemen toe. De ruimte wordt kleiner. "Het kan wél" stond in het verkiezingsprogramma van D66. Misschien was "het kan niet" eerlijker geweest. Dat dwingt tot echte keuzes, tot prioriteren, tot het erkennen dat niet alles tegelijk kan. [05:29]

Optimisme als grondstof

Dit alles creëert een gevoel van machteloosheid. Maar er is een uitweg. Bij de gemeenteraadsverkiezingen vertaalden kiezers hun frustratie naar zetelwinst voor lokale partijen. Mensen zoeken iets dat dichterbij voelt, iets dat wél reageert op hun realiteit.

Optimisme is geen naïviteit. Onderzoekers die mensen decennialang volgden, ontdekten dat optimisten veerkrachtiger, zelfverzekerder en gezonder zijn – ongeacht sociale status of inkomen. Optimisme werkt als een psychologische grondstof. Je hoeft niet te proberen alles te fiksen. Via internet en sociale media word je blootgesteld aan de ellende van de hele wereld, maar met je optimisme kun je veel lokaler aan de slag: bij jezelf, je gezin, je straat, je buurt. Kleiner denken, maar concreter. Dingen waar je daadwerkelijk invloed op hebt. [07:15]

Bouwen van onderaf

Dit idee ligt dicht bij wat Nassim Taleb localism noemt: wegtrekken bij grote onbegrijpbare systemen en focussen op bouwen van onderaf. Je kunt de plannen uit Den Haag niet negeren, maar je kunt jezelf wel weerbaarder maken.

Bitcoin past hier goed bij. Niet omdat het alle problemen oplost, maar als voorbeeld van iets dat van onderaf is opgebouwd. Decentraal, zonder centrale leiding. Een systeem dat niet zwakker wordt van stress, maar sterker – antifragiel. Voor miljarden mensen onder onderdrukkende regimes, voor honderden miljoenen die te maken hebben met hyperinflatie, voor vrouwen die geen eigen bankrekening mogen hebben: Bitcoin is geen luxe, het is een concrete uitweg. Alex Gladstein van de Human Rights Foundation noemt het freedom money. [08:41]

De lijfspreuk

"Het kan niet" is min of meer Bitcoins lijfspreuk. Je kunt de geldhoeveelheid niet vergroten. Het lokt discipline uit, scherpe keuzes met lange tijdshorizonnen. Alleen al die kennis kan je helpen om als individu weerbaarder te worden. Want je eigen huishoudboekje is de basis van je eigen plannen.

Optimisme en wensdenken worden vaak door elkaar gehaald. Optimisme is een constructieve houding met de verwachting dat het leven positief zal verlopen, ondanks tegenslagen en beperkingen. Wensdenken verdringt de werkelijkheid door een gewenst resultaat. Waar Den Haag zich mee identificeert, mogen ze zelf beslissen. [10:57]