Nassim Taleb in De Zwarte Zwaan:
De geschiedenis kruipt niet, ze springt.
De oorlog in Iran is zo’n sprong.
In de dertien dagen die het conflict in het Midden-Oosten nu duurt gaat alle aandacht uit naar de voortdurende stroom van gebeurtenissen. Aanvallen met raketten en drones. Scheepvaart in de Straat van Hormuz gestremd. Toespraken van wereldleiders. Analyses door allerlei soorten deskundigen.
De hoop op een korte, effectieve actie met weinig nevenschade is al lang vervlogen. Veel landen in de regio zijn direct betrokken geraakt, en praktisch elk land in de wereld merkt de gevolgen door de sterk gestegen olieprijs.
Het gaat nu veel over wat ons in de komende weken en maanden te wachten staat. Humanitaire schade voor getroffen burgers. Hogere prijzen van olie, gas, benzine en kunstmest. Verharde relaties tussen landen in de regio. Politieke consequenties voor de regering van Trump. En, zal de situatie verder escaleren?
Het zijn legitieme onderwerpen, ook met het oog op financiële markten, we zullen het er straks wat uitgebreider over hebben.
Maar eerst zoomen we zo ver uit dat we de decennia kunnen overzien. Na de Tweede Wereldoorlog werd Amerika de dominante macht: militair, institutioneel, economisch en cultureel. Het hoogtepunt was de periode tussen 1990 en 2010. De Koude Oorlog was voorbij en snelle globalisering zorgde voor welvaart.
Tussen 2010 en 2020 werden de eerste scheurtjes zichtbaar. China groeide uit tot economische en technologische rivaal. Rusland werd assertiever, met de annexatie van de Krim als omslagpunt. In veel westerse landen groeide de weerstand tegen globalisme, het geloof dat wereldwijde economische integratie vanzelf tot meer welvaart zal leiden.
Na 2020 ging het snel. De corona-pandemie bewees dat wereldomspannende productie- en leveringsketens fragiel zijn. De inval van Rusland in Oekraïne toonde het belang van autonomie op gebied van energie en grondstoffen. En dat staatsobligaties als valutareserve kwetsbaar zijn voor bevriezing.
We moeten hier denken aan de speech van ECB-directielid Isabel Schnabel tijdens de bijeenkomst van centrale bankiers in Jackson Hole in 2022. Zij had het over “a new era of volatility, [..] one in which shocks are potentially larger, more persistent and more frequent”.
Schnabel keek terug naar de veel rustiger decennia ervoor en noemde twee stabiliserende krachten:
[The pandemic and the war] challenge two of the fundamental stabilising forces that have contributed to the decline in volatility during the Great Moderation: globalisation and an elastic energy supply. Globalisation acted as a gigantic shock absorber.
Een elastisch aanbod zorgt voor stabiliteit. Overheden en centrale banken hoeven dan voor hun beleid geen rekening te houden met het aanbod van energie, grondstoffen, producten en arbeid. Simpel gezegd: inflatie beheersen was kijken naar de vraag, want het aanbod was toch wel voldoende.
Door de jarenlang toenemende globalisering was alles er in overvloed. Nu dat niet meer het geval is, groeit het risico op supply shocks. Met tekorten en wild fluctuerende inflatie als gevolg. De volatility waar Schnabel het over had.
Een logisch gevolg is dat (groepen) landen zich minder afhankelijk willen maken van anderen. Je eigen energie, grondstoffen en productie.
Zoltan Pozsar, analist bij Credit Suisse, noemde in 2022 vier manieren waarop dit voor hogere inflatie zal zorgen: re-arm, re-shore, re-stock en re-wire. Opnieuw investeren in defensie, productie terughalen naar eigen bodem, grotere voorraden aanhouden en energie-infrastructuur aanleggen.
Het citaat van Nassim Taleb waar we dit artikel mee begonnen wordt verderop in De Zwarte Zwaan dieper uitgewerkt.
De geschiedenis en samenlevingen kruipen niet. Ze maken sprongen. Ze gaan van breuk naar breuk, met daartussenin een paar trillingen. Niettemin hebben wij (en historici) de neiging te geloven dat alles voortvloeit uit voorspelbare, stapsgewijze ontwikkelingen.
Corona in 2020 en Rusland in 2022 waren breuken. Daarna werd het een paar jaar rustiger, met vooral trillingen.
De presentatie van de economische en geopolitieke visie van Trump begin 2025 was ook een breuk. De dollar en de handel worden ingezet als wapens en instituties worden afgewaardeerd. Amerika trekt zich terug naar zijn eigen invloedssfeer, en maakt zo expliciet ruimte voor de overgang naar een multipolaire wereldorde.
De oorlog in Iran is de volgende breuk.
Amerika is er niet in geslaagd de Straat van Hormuz open te houden. De Amerikaanse thalassocratie, de heerschappij op de wereldzeeën, verliest zijn greep. Niet langer is de aanwezigheid van een Amerikaans vliegdekschip voldoende om veilige handelsroutes te garanderen. De asymmetrie tussen zwermen van goedkope drones en peperdure schepen en radarinstallaties verandert oorlogsvoering.
De oorlog in Oekraïne raakte vooral de gasprijs in Europa. De oorlog in Iran raakt de energievoorziening in de hele wereld. En niemand die het tegen kan houden.
Dit versterkt de these van Zoltan Pozsar. In heel wat landen zullen gesprekken gevoerd worden over strategische voorraden, alternatieve bronnen van energie en grondstoffen, en de staat van het defensie-apparaat.
Overtonvensters zijn verschoven. Wat tien jaar geleden onbespreekbaar was, is nu geaccepteerd. Honderden miljarden voor defensieplan ReArm Europe. Von der Leyen ging deze week zelfs door het stof voor ‘de strategische fout om kernenergie de rug toe te keren’.
De slinger is van richting veranderd, van globalisering naar deglobalisering. Van centralisatie naar decentralisatie. Van een unipolaire naar een multipolaire wereldorde. Van één wereldmunt en één handelssysteem naar kleinere alianties met hun eigen financiële afspraken.
Hoe kun je hier als individu op inspelen? Wat betekent dat voor de inrichting van je portefeuille?
