Box 3 gaat terug naar de tekentafel

Bijdrage van Erik

Op Prinsjesdag liet het kabinet weten dat er geen keuze is gemaakt over de veel bediscussieerde vermogensaanwasbelasting in box 3, waarbij (crypto)beleggers elk jaar 36 procent van hun ongerealiseerde winst zouden moeten aftikken. Invoering van de Wet werkelijk rendement per 2028 is vrijwel zeker van de baan, zoals we eerder al schreven. Daarmee moeten alle partijen binnen en buiten de coalitie weer om de tekentafel.

Vier opties op tafel

Het kabinet legt vier mogelijke routes op tafel.

Optie één is alsnog het huidige voorstel voor een vermogensaanwasbelasting (vab) laten ingaan, met aanpassingen vanwege de bezwaren. Dat lijkt onhaalbaar gezien de huidige politieke situatie. Optie twee voert de vab per 2028 in, maar als tussenstap naar een vermogenswinstbelasting (vwb) in 2030. Optie drie haalt de vab meteen van tafel: tot 2030 blijft het huidige forfait met tegenbewijs gelden, daarna gaat de vwb in. Optie vier is het laten ingaan van een uitgeholde versie van het huidige voorsel. De wet die om de vab heen is gebouwd blijft bestaan, maar per 2028 gaan aandelen, obligaties en opties al over naar de vwb, waarmee vab de uitzondering wordt. Vanaf 2030 volgt dan brede vwb.

Drie van de vier scenario’s komen dus uit op een vorm van vermogenswinstbelasting. Vooral de VVD heeft hier haast mee, terwijl D66 en CDA aan de rem trekken. Op dit moment loopt de schatkist jaarlijks 3 miljard mis. Het probleem is dat een overstap naar vwb eenmalig 13 tot 23 miljard kost. Bij vwb komt er namelijk de eerste jaren minder binnen (het is kort gezegd een extra stimulans om te hodl’en).

Het begrotingsgat moet ergens mee gevuld worden, en juist daarover ligt de coalitie overhoop. Staatssecretaris Eerenberg (D66) wil de rekening binnen het 'vermogensdomein' houden. VVD-minister Heinen wil het tegenovergestelde en wil een deel verhalen op werkenden met een inkomen vanaf 80.000 euro. Het menu aan dekkingsopties uit de Prinsjesdagbrief is breed: een hogere vennootschapsbelasting voor het mkb, minder lenen in box 2, of het schrappen van de zelfstandigenaftrek.

Een onmogelijke opdracht

Hoe zijn we in deze vreemde situatie beland dat een wet die in februari al door de Tweede Kamer kwam, toch weer strandt?

John Knieriem wijst op de vreemde bochten in de redenering van beleidsmakers: het oude box 3-stelsel werd door de Hoge Raad in 2021 afgeschoten. Maar omdat de inkomsten moesten blijven binnenkomen, werd de geraamde 9 miljard aan opbrengsten voor 2028 wel als doel gesteld voor het nieuwe stelsel. Dat bedrag is nooit ergens apart besloten, en het is ook nooit binnengekomen: feitelijk bracht box 3 jarenlang zo'n 4,5 miljard op. De 9 miljard is een raming van wat het afgekeurde stelsel in latere jaren zou hebben opgeleverd.

Dit leidde tot een fundamentele frictie. Want de manier van heffing van het oude stelsel was dus volgens de Hoge Raad in strijd met het eigendomsrecht. Maar de prestaties van het nieuwe stelsel mochten niet achterblijven. Het was alsof er, nadat iemand met doping een wereldrecord op de marathon liep, toch van een nieuwe generatie ‘schone’ atleten verwacht werd dat ze minstens dezelfde tijd gingen lopen.

Het rekeningrijden van de 21e eeuw

Box 3 is een ‘rampzalig dossier’, in de woorden van Arnoud Boot, hoogleraar Corporate Finance en Financiële Markten aan de UvA. Een vermogensaanwasbelasting kan theoretisch nog zo zuiver zijn, als er geen draagvlak voor is, wordt het lastig en komt er eindeloos afstel.

Oudere lezers herinneren zich misschien de beoogde invoering van het ‘rekeningrijden’, waarmee verschillende kabinetten sinds de jaren negentig worstelden; en die er nooit kwam. Het was misschien theoretisch zuiver om alleen daadwerkelijk gereden kilometers te belasten, maar praktisch lastig uitvoerbaar. En er kwam gewoon nooit voldoende draagvlak voor.

Bij box 3 gaat het anders aflopen, want hier kan niet eindeloos worden gewacht: elk jaar uitstel kost de schatkist zo'n 3 miljard euro. Eerenberg wil uiterlijk in het voorjaar een besluit. De wind komt uit een andere richting. De aanwasbelasting is niet ingetrokken en ligt formeel nog op tafel, alleen wijzen drie van de vier routes inmiddels naar afrekenen bij verkoop. Hodl’ers kunnen voorzichtig opgelucht ademhalen.